Socjologia cyfrowa

Włoch, R. (2025). Socjologia cyfrowa: O uspołecznieniu technologii i technologiach uspołecznienia [Niepublikowany manuskrypt].

To książka o tym, dlaczego w świecie platform, danych i AI „społeczne” nie da się już analizować bez technologii — i jakimi pojęciami da się tę splątaną rzeczywistość uchwycić bez uproszczeń.

Algorytmy i infrastruktury cyfrowe nie są tłem życia społecznego, tylko jednym z mechanizmów, które je organizują — od relacji i pracy po władzę, wiedzę i instytucje. To przewodnik po tym, jak myśleć socjologicznie o datafikacji, algorytmizacji i platformizacji, kiedy „cyfrowe” stało się codziennością.

Pobierz

O książce
Autorka buduje wywód od teorii technologii i socjologicznych sporów o materialność oraz sprawczość narzędzi i systemów technicznych, a następnie przechodzi do specyfiki technologii cyfrowych: ich afordancji, generatywności oraz roli w przekształcaniu form uspołecznienia. Kluczowe jest tu przesunięcie: technologie cyfrowe są traktowane jako technologie uspołecznienia, czyli takie, które współtworzą relacje, normy, praktyki i instytucje.

Centralną osią analizy są trzy współzależne procesy współczesności: datafikacja, algorytmizacja i platformizacja. Autorka pokazuje, jak przekładają się one na realne mechanizmy władzy i nierówności, nowe formy kontroli, zmianę pracy i organizacji życia codziennego, a także na sposób wytwarzania wiedzy i polityk publicznych.

Co wnosi

  • Porządkuje język opisu cyfrowości: łączy teorię społeczną, socjologię technologii oraz podejścia do danych, algorytmów i platform w jeden spójny szkielet.
  • Pokazuje, jak technologie cyfrowe przekształcają relacje społeczne i praktyki codzienności (od hiperłączności po infrastrukturalność życia).
  • Daje narzędzia do krytycznej analizy władzy i nierówności w warunkach algorytmizacji (czarne skrzynki, selekcja, klasyfikacja, ryzyka dyskryminacji).
  • Łączy refleksję teoretyczną z konsekwencjami instytucjonalnymi: jak „cyfrowe” przebudowuje organizacje, rynek i państwo.
  • Formułuje tezę o konieczności aktualizacji socjologii — także metodologicznej — jeśli ma ona zachować wyjaśniającą siłę w warunkach datafikacji.

Kluczowe wątki
 Socjologia technologii; uspołecznienie technologii; technologie uspołecznienia; afordancje i generatywność technologii cyfrowych; hiperłączność; głęboka mediatyzacja; datafikacja; algorytmizacja; czarne skrzynki; platformizacja; platformy jako infrastruktury; władza, kontrola i nierówności w cyfrowości.

Dla kogo

  • dla badaczek i badaczy nauk społecznych, którzy potrzebują ram do analizy cyfrowości
  • dla studentów socjologii, medioznawstwa, nauk o komunikacji, politologii i studiów nad technologią
  • dla osób pracujących w politykach publicznych, regulacjach i instytucjach w kontekście AI i platform
  • dla praktyków (NGO, administracja, think tanki), którzy chcą opisywać skutki technologii precyzyjnym językiem
  • dla osób z obszaru data/tech (research, analityka, product), które chcą rozumieć społeczne konsekwencje systemów

Co znajdziesz w środku

  • Wprowadzenie: dlaczego socjologia musi uwzględniać technologie cyfrowe jako współtwórców życia społecznego.
  • Fundamenty teoretyczne: spór o materialność i sprawczość technologii oraz jego konsekwencje dla analizy społecznej.
  • Specyfika technologii cyfrowych: afordancje, generatywność i mechanizmy kształtowania praktyk.
  • Oś współczesnej zmiany: datafikacja, algorytmizacja i platformizacja jako procesy organizujące społeczeństwo.
  • Konsekwencje: praca, nierówności, kontrola, instytucje, wiedza i polityki publiczne w świecie platform i danych.